X
تبلیغات
به وبلاگ توربو رایانه اصفهان خوش آمدید - آتشفشان

به وبلاگ توربو رایانه اصفهان خوش آمدید

آتشفشان

کتیبه ی بیستون

 

کتیبه ی بیستون درسینه ی کوهی که درپای آن چشمه ی آبی قراردارد،درارتفاع225پا(کتیبه ی کوچکی به ارتفاع 2متردرمحلی به نام سرپل نزدیک بیستون که از21قرن پیش ازمیلاد مانده است وازلحاظ موتیو میتواند سرمشق کتیبه ی بیستون بوده باشد)برفرازشاهراه کرمانشاه-همدان نقش شده است.زیرکتیبه صاف تراشیده شده تا دسترسی بدان مشکل باشد وازخرابی محفوظ بماند وبه مناسبت دوری آن ازدسترسی ودید درقرنهای اخیرآنرا مراسم عروسی سمیراس شهبانوی معروف آشورمی دانستند.نوشته اند این کتیبه بین سالها 513-518ق.م وحتی 510ق.م تهیه شده است.درهرحال وقایع اول سلطنت داریوش وحکومت اورا مشخص می سازد.اولین بار سرهنری راولینسون درسالهای 47-1836زمانی که هنوزدوربین ووسایل عکاسی نبودبه نقش برداری وخواندن آن پرداخت.درسال 1904ازطرف بریتیش میوزیوم آنرا عکسبرداری کردند و تلاش افراد مختلف ادامه داشت تا اینکه پروفسورجورج کامرون آمریکایی درسال 1948ازتمام قسمت های آن وحتی قسمتی که پیش ازآن با رسوبات پوشیده شده وتا آن زمان ناخوانا تصورمی شد وآنچه به خط فارسی وعیلامی وبابلی بود نقش برداری کرد که خوانده شده است.

با اینکه آنچه ازصدمات طبیعی محفوظ مانده خوانده شده است،هنوزدرمعنای برخی واژه ها اختلاف نظرهست زیرا واژه ها طی قرنها تغییرمعنا می دهند. کتیبه ی بیستون با معرفی داریوش آغازمیشود ومی گوید:داریوش شاه بزرگ،شاه شاهان،شاه ممالک،پسرهیشتاسب(گشتاسب)،نوه ی ارشام هخامنشی وبعد نام پدروجد ارشام آریارمن وچیش پیش را می آورد که پسر هخامنش بوده است واضافه می کند ما را بدان جهت هخامنشی می خوانند.دربند دیگرکتیبه مینویسد هشت نفرازدودمان ما پیش ازاین شاه بوده اند،من نهمین شاهم ازدودمان دوگانه ما شاهیم واین اشاره به سلطنت کوروش وکمبوجیه است که جد آنها کوروش اول بود وازدودمان دوگانه اشاره به تقسیم سرزمین پارسا است که چیش پیش بین کوروش اول وآریارمن کرد.درفصل دیگرداریوش اعلام می دارد که به خواسته ی اهورامزدا شاه شد واهورامزدا شاهی سرزمین ها را به اوارزانی داشته سپس نامهای بیست وسه سرزمین را آورده است.ازپارسه خاوری وباختررا دربرمی گرفته آغازمی شود وبه ترتیب مسیرحرکت عقربه ی ساعت بدون اینکه ازانشان یادی بشود نامUvjaبعد ازپارسه آمده است که معمولا بیگانگان آن را عیلام  نوشته اند ،نام بابل وسپس آشورواربیا آمده است،سپس نام مصرآمده که درزمان کمبوجیه جزوشاهان شاهی شد،نام بعدی ته دریا یا فرادیا که باستان شناسان آنرا برابربا سوریه،فلسطین وسرزمین های مجاورمدیترانه می دانند،سپس نامSpardaآمده که شاید سارد یا قبرس به این نام شناخته می شده است.حدود این سرزمین ها مشخص نیست،چون تقسیم بندی براساس تساهل نسبت به دین وقوانین وسنت بوده است.باید پذیرفت واحدهایی ازآن که درسرزمین فعلی ایران قرارداشته یا سرزمین هایی که درزمان های بعد تحت یک نام ایران خوانده شد،درزمان داریوش به مناسبت سوابق ایلی وتفاوت سنت ازهم جدا بودند وهریک واحدی مشخص را تشکیل می داد.

بند دهم تا پانزدهم کتیبه مربوط به جریان بردیا وگئومات است.درآنجا داریوش تأکید میکند که بردیا(اسمردیس) با کمبوجیه ازیک پدروهمان مادربودند ولی جزئیات سرنوشت اورا نیاورده به گئومات می پردازد ومی نویسد،اومغ بود(که به عنوان توضیح اورا بیگانه می خواند) که درماد قیام کرد وکارها را بدست گرفت وتغییراتی درجامعه داد واهورامزدا داریوش را براو غالب ساخت.می توان استنباط کرد اهورامزدا خدای زرتشت که داریوش پیرو اوست واحتمالا پارسها نیزازاو پیروی می کردند مغ را تأیید نمی کرده است.داریوش پس ازشرح براندازی گئومات به شرح قیامهای متعددی می پردازد که دراطراف کشورخوزستان-بابل-ارمنستان-ماد-پارس-پارت-مرو-باختروساکارتی روی داده بود وچگونگی سرکوبی آنان را شرح می دهد که درمدت

سیزده ماه به پایان می رسد وآرامش برقرارمی گردد.داریوش درکتیبه به چند نکته اشاره داردکه درتمام موارد ازاهورامزدا یاد کرده موفقیت خود را نتیجه ی توجه ویاری اوشمرده است،گئومات را مغ معرفی کرده ومغ را بیگانه می خواند،تأکید برراست بودن ودوری ازدروغ آنچه نوشته شده دارد ومی گوید اینها قسمتی ازکارهای اوست وهمه ی آنها را شرح نداده که تصورمبالغه نشود ودروغگوقلمداد نگردد،مجازات وکیفردروغگویان وفریب دهندگان را توصیه میکند ودربند سیزدهم می نویسد ازآن جهت اهورا مزدا مرا یاری کرد وایزدان دیگرهم،که من ودودمانم نه دشمن بودیم(ظاهرا منظوربیگانه است)نه دروغگوونه بی انصاف،من موافق حق وعدالت سلطنت کردم،نه بنده ای را آزردم ونه مردم ضعیف را.مردی که دودمان مرا یاری کرد نواختم،آنکه را بدی کرد فروهشتم .ای آنکه پس ازاین شاهی خواهی بود مردی را که دروغگو باشد وهم آنکه را بیداد کند دوست مباش ازاوبا شمشیرپرسش کن(با اوبا شمشیرروبرو شو)ودربند بیستم روش تهیه ی کتیبه وتوزیع آن به قسمتهای مختلف کشوررا آورده است.

 

 


آتش فشان ها وفرآیندهای آتش فشانی

 

درسرگذشت زمین آتش فشانها نقش اساسی برعهده دارند.آب اقیانوسها،رودها ودریاچه ها وبخش بزرگی ازهوایی که تنفس می کنیم وبخشی ازخاک های سطح زمین درنهایت ازفوران آتش فشانها به وجود آمده اند.بدون آتش فشانها نه پوسته ی جدید اقیانوسی ازطریق گسترش بستراقیانوسها به وجود می آمد،نه فرورانشی بین دوورقه ی تکتونیکی پدیدارمی شد،نه کوه زایی انجام می گرفت،نه فرسایشی وجود داشت ونه رسوب گذاری.بدون آتش فشانها زمین تقریبا فاقد ترکیباتی چون سولفیدها،اکسیدها،هالوژنها وهیدروکسیدهای فلزی می شد.محیط زیست دریایی وهواکره که ساخت شیمیایی آنها پایداری حیات را امکان پذیرکرده است بدون وجود آتش فشانها به وجود نمی آمد.امروزه مطالعه ی آتش فشانها ازسهنظربرای ما اهمیت دارد:

1-استفاده از انرژی حرارتی آنها برای تولید گرما وانرژی الکتریسیته وبه دست آوردن مواد شیمیایی باارزش ازگازهای خروجی آنها

2-پیش گیری ازخطرات اجتماعی واقتصادی آنها

3-به دست آوردن اطلاعاتی ازساختمان وترکیب پوسته وگوشته ی فوقانی زمین

 

مشخصات یک آتش فشان:

به طور کلی آتش فشانها شکاف ها یا سوراخهایی درسطح زمین هستند که مواد آتش فشانی ازآنها بیرون می ریزد.اگرموادآتش فشانی تنها ازیک مجرای اصلی بیرون بریزند دراطراف مجرای خروج مخروطی به وجود می آورد.درقله ی مخروط عموما حفره ای وجود دارد که به آن دهانه می گویند قطردهانه ممکن است ازچند مترتا بیش ازهزارمترباشد.مثلا قطردهانه ی آتش فشان دماوند حدود 400متراست.دهانه معمولا به وسیله ی مجرایی که دودکش نامیده می شود به منبع مواد مذاب که به آنآشیانه یا اتاق ماگما می گویند متصل است.درآشیانه ی ماگما مواد مذاب به همراه حباب های گاز،قطعه بلورهای درحال رشد وحتی قطعات سنگی کنده شده ازکناره ی آشیانه وجود دارد.دریک آتش فشان ممکن است چند آشیانه وچند دهانه ودودکش فرعی وجود داشته باشد.


مواد خروجی ازدهانه ی آتش فشانها:

موادی که ازیک آتش فشان خارج می شوند به سه صورت گاز،مایع وجامدند.1-گازها:تمام ماگماها مقداری گازوبخارآب دارند که ممکن است به تنهایی یا همراه مواد مایع وجامد ازآتش فشان خارج شود.سرعت خروج گازازماده ی مذاب بستگی به میزان گرانروی(غلظت)ماده ی مذاب دارد به طوری که گازها ازمواد مذاب دارای گرانروی کم با سرعت بیشتری نسبت به موادمذاب دارای گرانروی زیادخارج

می شوند.2-مواد مایع:به ماده ی مذابی که ازدهانه خارج می شود وبه سطح زمین می رسد گدازه گویند.گدازه ها بسته به نوع سنگی که ذوب می شود ودرجه حرارتی که ذوب درآن صورت می گیرد ترکیب شیمیایی متفاوتی دارند.درحالت کلی گدازه ها را به انواع اسیدی،بازی وحد واسط تقسیم می کنند.گدازه هایی که مقدارفراوانیSiO2دارند اسیدی خوانده می شوند وبا کم شدن مقدارSiO2به ترتیب حد واسط وبازی نام می گیرند.مقدارSiO2تا حد زیادی تعیین کننده ی گرانروی گدازه ی خارج شده ازدهانه ی آتش فشان است.گدازه های اسیدی نسبت به گدازه های حد واسط وبازی مقداربیشتری سیلیسیم واکسیژن دارند.درنتیجه دراین گدازه ها پیوندهای موقت بیشتری بین یون ها ایجاد می شود که موجب کاهش تحرک یونی درگدازه وگرانروی بیشترگدازه های اسیدی نسبت به گدازه ی حد واسط می شوند.به همین ترتیب گدازه های حد واسط نیزگرانروی بیشتری نسبت به گدازه های بازی دارند.3-مواد جامد(تفرا):آن دسته ازمواد آتش فشانی که به صورت ذرات ریزودرشت جامد یا نسبتا جامد وبراثرفعالیت های انفجاری به هوا پرتاب می شوند تفرا(Tephra)نامیده می شوند.اندازه وشکل تفراها متفاوت است:ذراتی با قطرکمتراز4میلی متررا خاکستروذراتی با قطربین 4تا32میلی متررا لاپیلی وقطعاتی بزرگ تراز32میلی متررا قطعه سنگ واگردوکی شکل باشند بمب می نامند.


بازگشت تدریجی

تفراها به زمین وته نشست آن ها درخشکی یا آب حالتی لایه لایه به آنها می دهد.ازبه هم چسبیدن وسخت شدن این ذرات گروهی ازسنگ های آتش فشانی به نام سنگ های آذرآوری ایجاد می شوند.این سنگ ها برخلاف سایرسنگ های آذرین عمدتا غیرمتبلورند ومانند سنگ های رسوبی ازروی اندازه ذراتشان دسته بندی می شوند.

طبقه بندی فعالیت آتش فشانها:

فعالیت آتش فشانها ممکن است روی خشکی،زیردریا،دریاچه ویا زیریخچال ها صورت گیرد.این فعالیت ها می تواند نقطه ای یا خطی باشد.درحالت نقطه ای مواد خروجی ازیک محل بیرون می آیند ودرحالت خطی فوران درامتداد یک شکاف صورت می گیرد.به طورکلی آتش فشانها به صورت های زیرفعالیت می کنند:1-آتش فشانهایی که بیشترگدازه ازخود خارج می کنند:مواد خروجی این قبیل آتش فشانها بیشترازنوع گدازه های بازی است که به صورت رودی مذاب ازدهانه ی مخروط خارج وبه اطراف جاری می شود.فعالیت این آتش فشانها ازنظرحرارتی شدید ومداوم بوده وممکن است دهها سال ادامه داشته باشد.مهمترین آتش فشا نی که به این طریق فعالیت می نماید آتش فشان کوه کیلوا واقع درجزایر هاوایی است.2-آتش فشان هایی که بیشترمواد جامد ازخود خارج می کنند:دراین قبیل آتش فشانها جریان گدازه وجود ندارد زیرا قبل ازرسیدن گدازه به

سطح دهانه،تراکم گازسبب انفجار می شود وقطعاتی ازآن به هوا پرتاب می گردد.یکی ازانواع آتش فشانهایی که به این طریق فعالیت می نماید آتش فشان کوه وزوومیباشد.3-آتش فشان هایی که مواد جامد وگدازه ازخود خارج می کنند:این نوع آتش فشانرا مختلط نیزمی گویند.این آتش فشان ها حالت انفجاری نیزدارند.ازمهمترین آتش فشانهای مختلط،آتش فشان های استرومبولی واِتنا درایتالیا را می توان نام برد وهمچنین آتش فشانهای دماوند وسبلان نیزدراین دسته جای می گیرند.4-آتش فشان هایی که بیشترمواد خمیری ازخود خارج می کنند:گدازه ی این نوع آتش فشان ها درهنگام خروج دارای گرانروی بسیاربالایی است که اگرازدهانه ی قبلی خارج شوند ممکن است تشکیل سوزنی مرتفع را دهند.5-آتش فشان هایی که با انفجارشدید وخروج ابرهای سوزان همراه اند:این قبیل آتش فشان ها مخرب وویران کننده اند که دربعضی ازآنها پس ازانفجارابرهای سوزانی به وجود می آید که سبب نابودی جانداران پیرامون کوه می شود.جزیره ی کراکاتوا واقع دراندونزی درسال 1883براثرانفجاری ازاین نوع ازنقشه ی کره ی زمین ناپدید شد.


جغرافیای آتش فشان ها:

بررسی نقشه ی نواحی آتش فشان خیزکره ی زمین نشان می دهد،که آتش فشان های فعال ونیمه فعال غالبا با مناطق زلزله خیزمنطبق اند.به طورکلی می توان مناطق فعالیت آتش فشان ها را به سه دسته تقسیم کرد:

1-دسته اول درمناطقی قراردارند که دوورقه ی تکتونیکی با یکدیگر برخورد کرده اند ویک ورقه به زیرورقه ی دیگر کشیده شده است،ورقه ی فرورانده شده براثرفرورفتن به زیرورقه ی دیگرذوب می شود وماگمای ایجاد شده ازقسمت های سست ورقه ی دیگربالا می آید وآتش فشانهایی را درروی قاره یا داخل اقیانوس(جزایرقوسی)تشکیل میدهد مانند کمربند آتش فشانی اطراف اقیانوس آرام(معروف به حلقه ی آتشین)،کمربندهای مدیترانه،اقیانوس اطلس واقیانوس هند.2-دسته ی دوم خاص مناطقی است که دوورقه ی تکتونیکی ازیکدیگردورمیشوند وماگمایی که به سطح زمین می رسد ایجاد پشته های اقیانوسی میکند.فعالیت این گونه آتش فشانها به حالت خطی انجام می گیرد.شکافهای موجوددراقیانوس اطلس،دریای سرخ وقاره ی آفریقا دراین دسته جای می گیرند.3-دسته ی سوم برخلاف دودسته ی دیگر که درحاشیه ی ورقه ها قرار دارند،ازوسط ورقه ها خارج می شوند،برای پیدایش این قبیل آتش فشان ها فرض می شود که درداخل گوشته نقاطی بسیارگرم وجود دارد که سبب ذوب سنگ های عمقی می شود وآتش فشان را به وجود می آورد.آتش فشان های جزایر هاوایی دراین دسته جای می گیرند.

خطرات آتش فشانها:

اثرات اولیه ی آتش فشان ها مانند جریان گدازه،ریزش خاکستر،انفجارکوهها،عبورابرهای سوزان،جریان های

عظیم گل وامواج حاصل ازآتش فشانهای دریایی می توانند زیان های جانی ومالی زیادی را به همراه بیاورند.گذشته ازاثرات اولیه،اثرات ثانویه ای هم ازاین قبیل فعالیت ها حاصل می شود که برآب وهوا وجانداران تأثیر می گذارد.مثلا گازهای خروجی ازیک آتش فشان ممکن است شامل سولفوردی اکسید باشد که به سرعت با بخارآب واکسیژن موجود دراتمسفرترکیب میشود واسید سولفوریک را به وجود می آورد واین اسید ممکن است تا سالها دراتمسفر باقی بماند وریزش باران های اسیدی،یا اسیدی شدن آب ها را باعث شود.


استفاده ازآتش فشان ها:

آتش فشانها درمواردی می توانند سودمند باشند.تشکیل سرزمین ها وجزایرجدید دراثرآتش فشان های زیردریایی،تولید موادی که اغلب دراثرهوازدگی به خاک کشاورزی مرغوب تبدیل میشوند وبرجای گذاردن برخی کانسارها را می توان ازفواید آتش فشان ها دانست وشاید مهمترین کمک فرآیندهای آتش فشانی این باشد که نحوه ی عملکرد بعضی ازفرآیندهای درونی این کره را برای ما روشن ساخته است.

فعالیت های آتش فشانی درایران:

کشور ما دارای تعدادی آتش فشان است که اغلب در گذشته ای نه چندان دورفعال بوده اند وبرخی ازآنها مانند آتش فشان تفتان ودماوند در مرحله ی فومرولی(خروج گازپس ازفعالیت یک آتش فشان که ممکن است تا سالها یا حتی قرنها ادامه یابد)هستند.

+ نوشته شده در  86/12/11ساعت 2:20 PM  توسط بهروز عادل  |